ديگرى حتى پشه و حشرات نيز ممكن مىشود ، و اگر اين را هم ممكن بدانيم هركسى مىتواند ادعاى ديدن جبرئيل را بكند ، و اين نيز باطل است . چهارم اينكه : اگر تمثّل جايز باشد ديگر به هيچ خبر ، متواتر هم نمىشود اعتماد كرد ، و مثلا در اينكه رسول خدا در جنگ بدر قتال كرد نيز مىشود تشكيك كرده و گفت : ممكن است او فلان شخص بوده كه به صورت رسول خدا مجسم شده است . « 1 » س 435 - پاسخى كه به اشكال اوّل بر « تمثّل » داده‌اند چيست ؟ و آيا اين پاسخ تمام و كامل است . ؟ ج - اشكال اوّل بر تمثّل را جواب داده‌اند به اينكه اگر قائل باشيم كه جبرئيل جسم است ، چه مانعى دارد كه بگوييم دو قسم اجزاء دارد ، يكى اجزاى اصلى است كه همان مقدارى است كه انسان‌ها دارند ، و يكى اجزاء زيادى ، و هروقت بخواهد مىتواند با اجزاى اصليش به صورت بشرى درآيد ، و اگر قائل باشيم كه اصلا جسم نيست ، بلكه از روحانيات است ، چه مانعى دارد كه گاهى به‌طورى كه در روايات آمده به جثه‌اى عظيم مجسم شود ، و گاهى به كالبدى كوچك . ليكن اين جواب ناتمام است ، چون شق اوّل آن مبنى بر اين است كه تمثّل عبارت باشد از يك دگرگونى واقعى ، يعنى شخص متمثل ، ذات و حقيقت اوّليش باطل شود و به ذات ديگرى مبدل گردد ، و حال آنكه معناى تمثّل اين نيست ، بلكه حفظ ذات و حقيقت ، و ظهورش بر خلاف آن است . آيه « 2 » هم با كمك سياقى كه دارد ظاهر در اين است كه جبرئيل با تمثّلش از

--> ( 1 ) . الميزان ؛ ج 14 ، ص 48 . ( 2 ) . سورهء مريم ، آيهء 17 .